Dolar kurundaki yükseliş Türkiye’de gerçek fiyatların erimesine yol açtı. Minimum fiyatlı, memur ve emeklinin bu yıl aldığı artırımlı maaşlar, dolar üzerinden hesaplandığına geçen yılki maaşların gerisinde kalıyor.
Türkiye üzere dış finansmana bağımlı ülkelerde dolardaki yükseliş her vatandaşı yakından ilgilendiriyor. Kur artışları, maliyetler üzerinden enflasyonu tırmandırırken, taban fiyat ve başka fiyatlar gerçek manada eriyor.
Türkiye’de çalışanların yarısından fazlasını ilgilendiren minimum fiyat görüşmeleri Aralık 2021’de kur ve enflasyon artışlarının gölgesinde yapılmıştı.
Asgari fiyat eridi
İlk toplantısını 1 Aralık’ta yapan Taban Fiyat Tespit Kurulu, dördüncü toplantı sonrasında 16 Aralık’ta bu yıl için minimum fiyatı 4 bin 253 lira 40 kuruş olarak belirlediklerini açıklamıştı. Bu sayı Türk Lirası (TL) bazında yüzde 50’ye yakın bir artış manasına geliyordu.
Ancak kur artışları bu artırımın erimesine yol açtı.
Geçen yıla 7,43 TL’den başlayan dolar kuru, Mart 2021’de 8 TL’yi görmüş, uzun müddet bu düzeylerde süreç gördükten sonra ekimde 9 TL geçmişti. Kasım 2021’de 11 TL civarına ulaşan dolar kuru, 20 Aralık’ta 18 TL’yi geçerek tüm vakitlerin rekorunu kırmıştı.
2021 yılında taban fiyat 2 bin 825 TL 90 kuruş düzeyindeydi. Tıpkı yıl ortalama dolar kuru ise 8,86 olarak gerçekleşti. Buna nazaran taban fiyatın karşılığı 319,1 dolar ediyordu.
Dolar kuru 17,20’nin üzerinde
Doların rekor düzeyleri görmesinin akabinde 21 Aralık 2021’de Kur Muhafazalı Mevduat uygulaması devreye alındı. Uygulamayla birlikte dolar, Aralık sonunda 10-11 TL düzeylerine kadar çekilse bunun tesiri uzun sürmedi. Bu yıla 13,4 TL düzeyinden başlayan dolar kuru, yılbaşından bu yana yüzde 28 yükseldi. Mart’ta 14, Mayıs’ta 16 TL’yi geçen kur, dün 17,20 düzeyinin üzerinden süreç gördü.
Son bilgilere nazaran bu yıl ortalama dolar kuru 14,51 düzeyinde bulunuyor. Buna nazaran 4 bin 253 TL’lik taban fiyatın karşılığı 293,1 dolar ediyor. Bu durum, taban fiyatın geçen yıla nazaran 26 dolar az olduğuna işaret ediyor.
Asgari fiyat dolar bazında erirken öteki fiyatlarda de durum farklı değil.
Memur artırımı havaya uçtu
Ocak ayında emekli ve memura yılın birinci yarısı için enflasyon farkı ödemesi ve yüzde 7,5’lik toplu mukavele artırımı yapılmıştı.
Buna nazaran yıl başında aile yardımı ödeneği dahil en düşük memur maaşı 4 bin 881 TL’den 6 bin 429 TL’ye, en düşük memur emekli aylığı da 3 bin 276 TL’den 4 bin 289 TL’ye yükseltildi. Lakin yılın birinci yarısı için yapılan artırım, kur artışıyla havaya uçtu.
Geçen yılın ikinci yarısında 4 bin 881 TL’lik en düşük memur maaşı 495,8 dolara denk gelirken 6 bin 429 TL’lik artırımlı maaş 443 dolar ediyor.
En düşük memur emekli aylığı da artırım öncesinde 332,8 dolar ederken, artırım sonrası 295,6 dolara denk geliyor.
Buna nazaran yapılan artırıma karşın, artan kur karşısında en düşük kademedeki memurun maaşı 52,8 dolar, en düşük kademedeki memur emeklisinin aylığı da 37,2 dolar eridi.
SSK ve Bağ-Kur emeklisi için de durum değişmedi. SSK, 2000 öncesi en düşük emekli maaşı 2 bin 624 TL’den 3 bin 292 TL’ye çıktı. Fakat dolar bazında 266,6 dolardan 226,9 dolara geriledi.
2000 sonrası SSK emekli maaşı bin 626 TL’den 2.041 TL’ye çıkarılırken bu maaşı alanlar dolar bazında 24,6 dolar kaybetti.
Bu yılın başında 2 bin 350 TL’den 2 bin 949 TL’den yükseltilen Bağ-Kur esnaf emeklisi maaşı da dolar bazında 238,7 dolardan 203 dolara indi.
Doktor ve polis de zararda
Öte yandan geçen yıl 8 bin 277 TL’lik 1/4 derecesinde avukat maaşıyla 841 dolar alınırken bu yıl artırımlı 10 bin 551 TL’lik maaşla 727 dolar alınabiliyor.
Yılbaşında 1/4 derecesinde uzman tabip maaşı 2 bin 773 TL artışla 10 bin 93 TL’den 12 bin 866 TL’ye çıkarken dolar bazında 1025,3 dolardan 866,7 dolara indi. Bu maaşı alan hekimlerin kur kaybı yaklaşık 159 dolar oldu.
8/1 derecesinde polis memuru maaşı 7 bin 431 TL’den 9 bin 473 TL’ye çıktı, fakat maaştaki 2 bin 42 TL’lik artış, dolar bazında 102 dolar ziyana döndü.
1/4 derecesinde öğretmen maaşı ise yılbaşında 6 bin 586 TL’den 8 bin 594 TL’ye çıkarılmıştı. Artırım öncesinde öğretmen maaşıyla 669 dolar alınıyorken, artırımlı maaşla 592,3 dolar alınabiliyor. Öğretmen maaşının da 76,7 doları kur farkına gitti.
Kur da enflasyon da artacak
Ekonomistler dünyadaki merkez bankalarının faiz arttırımına gittiği bu periyotta dolar/TL’de yükselme eğiliminin artacağına işaret ediyor. Maaşlar bir yandan kur artışıyla erirken öbür yandan yükselen enflasyondan da olumsuz etkileniyor. Mayıs bilgilerine nazaran yıllık enflasyon yüzde 73,5 artarken, birebir devirde Üretici Fiyat Endeksi’ndeki artış yüzde 132,2 oldu. Üretici fiyatlarındaki yüksek seyrin gelecek aylarda artan maliyetler üzerinden tüketici enflasyonuna yansıması bekleniyor.
Kur artışlarının tesiriyle aralık ayından bu yana besin, elektrik, doğal gaz ve akaryakıt başta olmak üzere temel gereksinim unsurlarının fiyatları katlandı. Yılbaşında vergi, harç ve cezalar zamlanırken, Temmuz ayında yapılması beklenen ÖTV artışı da erkene çekildi. Böylelikle kur artışıyla maaşı tırpanlanan ücretliler, daha yüksek maliyetle karşı karşıya kaldı.